Cùng làn sóng phát triển của nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, dịch vụ cấp phép sử dụng khuôn mặt tại Trung Quốc đang mở ra nguồn thu nhập mới, nhưng cũng làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư và an toàn dữ liệu sinh trắc học.
Một nhân viên ngân hàng tại Trung Quốc kiếm được gần 3.500 nhân dân tệ (525 USD) trong 3 ngày sau khi cấp phép sử dụng khuôn mặt của mình. Một công ty quảng cáo đã mua quyền sử dụng hình ảnh của người này 7 lần, với mức phí 500 nhân dân tệ (75 USD) cho mỗi lần.
Mô hình kinh doanh này đang hình thành cùng sự phát triển của công nghệ AI tạo video. Thông qua các nền tảng trung gian, người có nhu cầu cho thuê khuôn mặt có thể kết nối với doanh nghiệp sản xuất quảng cáo hoặc phim ngắn. Thay vì chuyển giao hình ảnh vĩnh viễn, người sở hữu nhận phí theo từng dự án được cấp phép.
Một nền tảng kết nối tại Trung Quốc mới hoạt động khoảng 2 tháng đã ghi nhận gần 70 giao dịch, với tổng giá trị khoảng 40.000 nhân dân tệ (6.000 USD). Theo cơ chế phân chia doanh thu, người cấp phép nhận 70% số tiền giao dịch, còn nền tảng thu 30% phí dịch vụ.
Nhà sáng lập nền tảng Yu Zilin cho biết khách hàng hiện chủ yếu là các công ty sản xuất phim ngắn và quảng cáo. Theo ông, nhu cầu sử dụng khuôn mặt người thật đang tăng lên trong bối cảnh công nghệ tạo video phát triển nhanh, đồng thời các vấn đề liên quan đến vi phạm quyền hình ảnh ngày càng được chú ý.
Khoảng 80% người đăng ký cấp phép trên nền tảng là diễn viên chuyên nghiệp và nhà sáng tạo nội dung. Nhóm người dùng phổ thông chiếm khoảng 20%, nhưng Yu Zilin nhận định đây có thể trở thành nguồn cung đáng kể trong tương lai. Theo ông, các khuôn mặt do AI tạo ra có nguy cơ ngày càng giống nhau, khiến nội dung thiếu sự đa dạng và khó tạo hứng thú cho khán giả.
Nền tảng quy định mức phí cấp phép tối thiểu 500 nhân dân tệ (75 USD) cho mỗi tác phẩm. Đối với phim ngắn hoặc phim điện ảnh, quyền sử dụng có thể kéo dài vĩnh viễn nhưng chỉ giới hạn trong một tác phẩm cụ thể. Người mua phải khai báo tên dự án và nền tảng phát hành; việc được phép sử dụng khuôn mặt trong một bộ phim không đồng nghĩa với quyền đưa hình ảnh đó vào những sản phẩm khác.
Mô hình cấp phép dữ liệu hình ảnh cũng xuất hiện tại các thị trường ngoài Trung Quốc. Tại Anh, nền tảng Actorsy cho phép diễn viên và người dùng phổ thông cung cấp khuôn mặt, giọng nói hoặc dữ liệu chuyển động để phục vụ hoạt động sản xuất nội dung. Phí sử dụng khuôn mặt cho nhân vật nền dao động khoảng 150-800 bảng Anh (200-1.100 USD). Với quảng cáo thương hiệu, mức phí tham khảo có thể lên tới 1.500-6.000 bảng Anh (2.040-8.150 USD).
Tuy nhiên, việc đưa khuôn mặt vào các giao dịch thương mại cũng đặt ra nhiều vấn đề pháp lý. Wang Guangying, Giáo sư thỉnh giảng môn luật tại Đại học Nhân dân Trung Quốc, cho rằng hoạt động cấp phép khuôn mặt không thể được xem đơn thuần là việc “bán mặt”, bởi nó liên quan đồng thời đến quyền riêng tư và quá trình xử lý dữ liệu cá nhân nhạy cảm.
“Dữ liệu sinh trắc học một khi bị rò rỉ sẽ không thể đảo ngược”, Wang Guangying cảnh báo. Theo ông, việc dữ liệu bị lộ có thể dẫn đến những hậu quả lâu dài, trong đó có nguy cơ đánh cắp danh tính.
Khi AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất video, quảng cáo và phim ngắn, nhu cầu sử dụng hình ảnh người thật có thể tiếp tục gia tăng. Tuy nhiên, để thị trường này phát triển bền vững, các nền tảng và doanh nghiệp cần có cơ chế minh bạch về phạm vi cấp phép, mục đích sử dụng và thời hạn khai thác dữ liệu. Đối với người tham gia, khả năng kiểm soát hình ảnh sau khi cấp phép sẽ là yếu tố quan trọng để cân nhắc giữa lợi ích kinh tế và những rủi ro có thể phát sinh.
