Chiều 3/10, tại Hà Nội, Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo khoa học “Kết nối công nghệ và đổi mới sáng tạo”. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Tuần lễ công nghệ Việt Nam 2026, gắn với Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026.
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận giải pháp đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm, trở thành công nghệ được doanh nghiệp tiếp nhận và sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn thấp
Theo ông Phạm Việt Hồng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, hệ thống pháp luật về khoa học, công nghệ và sở hữu trí tuệ đang từng bước được hoàn thiện, tạo thêm cơ sở pháp lý cho việc đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 quy định tác giả được hưởng tối thiểu 30% lợi ích khi kết quả nghiên cứu được thương mại hóa, tổ chức trung gian được hưởng tối thiểu 10%.
Tuy nhiên, số liệu rà soát tại 34 tỉnh, thành phố cho thấy kết quả thương mại hóa vẫn còn hạn chế. Trong 751 nhiệm vụ được thống kê, có 58 nhiệm vụ hoàn thành và có khả năng thương mại hóa, tương đương 7,7%. Số sản phẩm đã hoặc đang được thương mại hóa trên thị trường là 11, chiếm khoảng 1,5%.
Từ năm 2025, các địa phương có 751 nhiệm vụ, 728 sản phẩm khoa học, công nghệ đang được triển khai và 280 sản phẩm dự kiến thực hiện trong năm 2026.
Theo ông Phạm Việt Hồng, một trong những nguyên nhân là doanh nghiệp chưa thực sự trở thành trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo. Khi nghiên cứu được thực hiện trước rồi mới tìm kiếm đơn vị tiếp nhận, sản phẩm có thể không đáp ứng nhu cầu thị trường, tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc khả năng sản xuất quy mô lớn.
Do đó, doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu xác định bài toán nghiên cứu, đồng đầu tư, thử nghiệm đến tiếp nhận công nghệ. Viện trường tập trung phát triển tri thức và công nghệ; Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, xây dựng hạ tầng, đặt hàng và hỗ trợ mở rộng thị trường.
Quá trình thương mại hóa cũng không chỉ dừng ở việc hoàn thành đề tài hay tạo ra nguyên mẫu. Công nghệ cần tiếp tục được thử nghiệm, hoàn thiện, kiểm định, bảo hộ sở hữu trí tuệ và đánh giá hiệu quả kinh tế trước khi đưa vào sản xuất trên quy mô lớn.
Phát huy vai trò tổ chức trung gian, đa dạng mô hình hợp tác
Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Trung tâm Thúc đẩy phát triển thị trường khoa học và công nghệ (Cục Đổi mới sáng tạo), cho rằng việc có nguồn cung công nghệ và nhu cầu từ doanh nghiệp chưa đồng nghĩa giao dịch chuyển giao sẽ hình thành. Quá trình này cần sự tham gia của các tổ chức trung gian để kết nối, đánh giá và hỗ trợ các bên.
Các tổ chức trung gian có thể tham gia từ khâu nhận diện, chuẩn hóa thông tin cung – cầu, tìm kiếm đối tác đến đánh giá mức độ phù hợp và hỗ trợ thử nghiệm công nghệ. Khi tiến tới giao dịch, họ tiếp tục tư vấn phương án chuyển giao, giúp doanh nghiệp tiếp nhận và từng bước làm chủ công nghệ.
Theo ông Thành, cần phát triển đa dạng các tổ chức trung gian công lập và ngoài công lập, đồng thời đầu tư hạ tầng thử nghiệm, trình diễn công nghệ. Hiệu quả hoạt động nên được đánh giá dựa trên kết quả ứng dụng thực tế, thay vì chỉ tính số sự kiện kết nối hay lượt doanh nghiệp, viện trường tham gia.
Ở góc độ viện trường, PGS.TS. Trương Ngọc Kiểm, Giám đốc Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định không có một mô hình liên kết “ba nhà” phù hợp với mọi loại công nghệ. Tùy giai đoạn phát triển, mức độ hoàn thiện công nghệ, năng lực tài chính và nhu cầu thị trường, các bên cần lựa chọn hình thức hợp tác tương ứng.
Một số phương thức có thể triển khai gồm doanh nghiệp đặt hàng viện trường nghiên cứu, cùng đầu tư phát triển sản phẩm, chuyển giao hoặc cấp quyền sử dụng công nghệ, thành lập doanh nghiệp spin-off, xây dựng phòng thí nghiệm hợp tác và không gian thử nghiệm.
Bên cạnh Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, hoạt động đổi mới sáng tạo cũng cần sự tham gia của nhà khoa học, người học, nhà đầu tư, tổ chức trung gian, khách hàng và cộng đồng. Trong đó, nguồn vốn và phản hồi từ thị trường có vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển nguyên mẫu, thử nghiệm, kiểm định và mở rộng quy mô sản xuất.
