Khẩu súng thần công bằng gang vừa được phát hiện trong quá trình tu bổ Thành Điện Hải, Đà Nẵng, có chiều dài gần 3 m, nằm dưới lớp đất chứa dấu tích kiến trúc cổ. Hiện vật đang được bảo quản, nghiên cứu để làm rõ niên đại, nguồn gốc và mối liên hệ với hệ thống phòng thủ của thành xưa.
Trong quá trình thi công dự án tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích quốc gia đặc biệt Thành Điện Hải giai đoạn 2, đơn vị chức năng phát hiện một khẩu súng thần công bằng gang vào sáng 21/10/2026. Hiện vật nằm tại khu vực phía tây bắc khuôn viên di tích, gần tượng đài danh tướng Nguyễn Tri Phương và cây đa cổ thụ, thuộc phường Hải Châu, TP Đà Nẵng.
Ngay sau khi phát hiện, đơn vị thi công dừng máy đào cơ giới, phối hợp với cán bộ chuyên môn của Bảo tàng Đà Nẵng kiểm tra và đưa hiện vật lên khỏi hố đào. Công tác di dời được thực hiện bằng xe cẩu chuyên dụng, sử dụng dây đỡ để hạn chế va đập và tổn hại bề mặt khẩu súng.
Theo khảo sát ban đầu, hiện vật dài gần 3 m, được đúc bằng gang, có cấu trúc nguyên khối với các bộ phận đặc trưng của đại bác thời Nguyễn. Phần chuôi có núm hình cầu, thân súng thuôn dần về phía miệng nòng và ở giữa có tai súng dùng để gá lên giá pháo.
Khẩu súng vẫn giữ được hình dáng tổng thể, chưa ghi nhận tình trạng gãy vỡ lớn. Tuy nhiên, một bên tai súng đã gãy; bề mặt bị phủ lớp kết vón dày do quá trình ăn mòn kim loại kết hợp với cát, sỏi và mảnh vụn vữa gạch. Lớp này hiện che khuất một số chi tiết, khiến các nhà chuyên môn chưa thể xác định rõ hiện vật có minh văn hoặc ký hiệu đúc hay không.
Đáng chú ý, khẩu súng nằm trong lớp đất có chứa nhiều vật liệu kiến trúc bị xáo trộn, gồm mảnh gạch vồ cổ, vữa vôi và các cụm vật chất màu đen sẫm có thể là than tro, mùn hữu cơ hoặc tàn tích gỗ cháy. Những dấu vết này gợi mở khả năng hiện vật có liên quan đến hoạt động quân sự tại Thành Điện Hải trong lịch sử, nhưng chưa đủ cơ sở để kết luận chính xác hoàn cảnh chôn vùi hay niên đại.
Theo nhận định sơ bộ của Bảo tàng Đà Nẵng, khẩu súng có thể thuộc hệ thống hỏa pháo phòng thủ của Thành Điện Hải. Tuy nhiên, nguồn gốc và niên đại cụ thể cần được tiếp tục xác minh qua nghiên cứu hình thái, kỹ thuật chế tác, dấu tích trên thân súng và đối chiếu tư liệu lịch sử.
Thành Điện Hải được xây dựng năm 1813 dưới thời vua Gia Long theo kiến trúc Vauban, từng được trang bị hệ thống ụ súng đại bác để bảo vệ cửa biển Đà Nẵng. Trong cuộc chiến chống liên quân Pháp – Tây Ban Nha giai đoạn 1858-1860, nơi đây là một vị trí phòng thủ quan trọng của quân dân Đà Nẵng dưới sự chỉ huy của danh tướng Nguyễn Tri Phương.
Việc phát hiện thêm súng thần công tại di tích có thể bổ sung tư liệu nghiên cứu về vũ khí, tổ chức phòng thủ và diễn biến lịch sử tại Đà Nẵng. Giá trị cụ thể của hiện vật sẽ được làm rõ hơn sau quá trình kiểm tra, xử lý và lập hồ sơ khoa học.
Hiện khẩu súng được đặt trên hệ thống bệ kê bằng gỗ, có chèn đỡ và cách ẩm để hạn chế tác động từ môi trường. Các chuyên gia sẽ tiếp tục đánh giá mức độ ăn mòn, xử lý lớp kết vón và ổn định bề mặt trước khi tiến hành nghiên cứu chi tiết. Việc bảo quản thận trọng là yêu cầu quan trọng nhằm giữ nguyên các dấu tích có thể cung cấp thông tin về lịch sử hiện vật.
