Sự phát triển của sách nói mang đến thêm lựa chọn tiếp nhận tri thức, giúp người đọc tận dụng thời gian và tiếp cận sách thuận tiện hơn. Thay vì thay thế sách giấy, hình thức này góp phần đa dạng hóa văn hóa đọc trong đời sống hiện đại.
Sách nói đang dần trở thành một phương thức tiếp cận tri thức được nhiều người lựa chọn trong bối cảnh công nghệ số phát triển. Chỉ với điện thoại hoặc thiết bị có kết nối Internet, người dùng có thể nghe sách khi di chuyển, làm việc nhà hay tập thể dục mà không cần trực tiếp cầm sách đọc.
Tại Việt Nam, thị trường sách nói ngày càng có thêm nhiều nền tảng và đơn vị tham gia. Các ứng dụng như Voiz FM, Fonos, Waka cùng những kênh sách nói trên YouTube, podcast góp phần đa dạng hóa nguồn nội dung. Một số nhà xuất bản truyền thống cũng bắt đầu đầu tư sản xuất sách nói, hợp tác với các nền tảng số để đưa tác phẩm đến gần hơn với độc giả.
Sức hút của hình thức này đến từ khả năng thích ứng với nhịp sống bận rộn. Trong bài viết đăng trên Báo Quân đội nhân dân ngày 20/6/2025, chị Hoàng Ngọc Mai, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cho biết đã tận dụng thời gian di chuyển bằng tàu điện để nghe sách về quản lý tài chính cá nhân. Với chị, khoảng thời gian trước đây thường trôi qua đơn điệu nay trở thành cơ hội cập nhật kiến thức và thư giãn.
Sách nói cũng mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa đọc với những người gặp khó khăn khi đọc bằng mắt. Chị Phạm Khánh Linh, một nhà thiết kế đồ họa tự do, chia sẻ rằng việc thường xuyên làm việc trước màn hình khiến mắt mỏi, vì vậy nghe sách nói giúp chị tiếp tục theo đuổi sở thích văn học mà không phải dành thêm thời gian nhìn vào thiết bị.
Sách nói và sách giấy bổ trợ cho nhau
Theo bà Trịnh Thị Hân, Phó phòng Dịch vụ tri thức Khoa học Xã hội nhân văn, Trung tâm Thư viện và tri thức số, Đại học Quốc gia Hà Nội, không nên xem sách nói là mối đe dọa đối với sách truyền thống. Sách giấy vẫn có những trải nghiệm riêng như lật giở từng trang, ghi chú và tương tác trực tiếp với nội dung.
Trong khi đó, sách nói có ưu thế ở khả năng tiếp cận linh hoạt, đặc biệt với người bận rộn, người khiếm thị, người cao tuổi hoặc những người gặp khó khăn khi đọc sách giấy. Tuy nhiên, hình thức này phù hợp hơn với nhu cầu giải trí và tiếp nhận thông tin tổng quan. Với tài liệu nghiên cứu chuyên sâu cần đối chiếu, phân tích, sách giấy và các nguồn tài liệu chính thống vẫn có vai trò quan trọng.
Bà Hân cho rằng điều cốt lõi là xây dựng nền tảng văn hóa đọc toàn diện, kết hợp thói quen, kỹ năng và giá trị đọc, đồng thời phát huy sự bổ trợ giữa sách giấy và sách nói.
Để phát triển thị trường sách nói, các đơn vị xuất bản cần chú trọng chất lượng nội dung, giọng đọc, quy trình biên tập âm thanh và vấn đề bản quyền. Các thư viện cũng có thể kết hợp tài liệu truyền thống với thư viện điện tử, thư viện số để đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dùng.
Sự phát triển của sách nói cho thấy văn hóa đọc không bị giới hạn trong việc cầm một cuốn sách giấy. Khi có thêm nhiều hình thức tiếp cận phù hợp, tri thức có thể đến với công chúng ở nhiều hoàn cảnh khác nhau, góp phần duy trì và lan tỏa thói quen đọc trong thời đại số.
